ಶ್ರೀ ಶನೈಶ್ಚರ ಚರಿತಂ ( ಕನ್ನಡ ಭಾಮಿನಿ ಮತ್ತು ವಾರ್ಧಿಕ ತೆರ ತ್ರಿಪದಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಹತ್ತು ಸಂಧಿಗಳು )
( ಶ್ರೀ ಶನೈಶ್ಚರ ಪ್ರತಿಮಾ ಪ್ರಾಣಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪನೆ, ಪದ್ಮ ಪುರಾಣ ಸ್ಥಿತ ಶ್ರೀ ಶನೈಶ್ಚರ ಕವಚ, ಶ್ರೀ ಶನೈಶ್ಚರಾಷ್ಟಕಂ ಶ್ರೀ ಶನೈಶ್ಚರೋರ್ನಾಮ ಅಷ್ಟೋತ್ತರ ಶತಂ ಜಪಃ, ಶ್ರೀ ಶನೈಶ್ಚರ ಚಾಲೀಸಾ, ಶ್ರೀ ದಶರಥಪ್ರೋಕ್ತ ಶ್ರೀ ಶನೈಶ್ಚರಸ್ತೋತ್ರಮ್ ,ಮಹರ್ಷಿ ವೇದವ್ಯಾಸ ವಿರಚಿತ ಶ್ರೀ ಶನೈಶ್ಚರ ಚಕ್ರಂ ಸಹಿತ ) ಋಗ್ವೇದ ಸಂಹಿತಾ ಭಾಷ್ಯಾಚಾರ್ಯ ವೇ.ಶಾ.ಸಂ ಶ್ರೀ ಸೀತಾರಾಮಾಚಾರ್ಯ ಸುತ ತುಳಸಾತ್ಮಜ ಶ್ರೀಧರಾಚಾರ್ಯ ವಿರಚಿತ ಗ್ರಂಥ
ಪ್ರಥಮ ಸಂಧಿ :
ಈ ಗ್ರಂಥವು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕನ್ನಡ ಭಾಮಿನಿ ಪದ್ಯದ ಮೂಲಕ ಶನಿಯ ಗ್ರಹ ಸ್ವರೂಪ ಮತ್ತು ಅವನ ದೈವಿಕ ವಂಶಾವಳಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಧಾರ್ಮಿಕ ವೃತ್ತಾಂತವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ.
ಈ ಕಾವ್ಯಾತ್ಮಕ ಪಠ್ಯವು ಸ್ಕಂದ ಪುರಾಣ ಕಾಶಿಖಂಡ ಪವಿತ್ರ ಗ್ರಂಥದಿಂದ ಪಡೆದ ಭಗವಾನ್ ಶನೈಶ್ಚರನ ಪೌರಾಣಿಕ ಮೂಲವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಗಣೇಶ ಮತ್ತು ಸರಸ್ವತಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಭಕ್ತಿಪೂರ್ವಕ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯ ದೇವರ ಸಂಕೀರ್ಣ ಕುಟುಂಬ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯನ ಪತ್ನಿ ಸಂಜ್ಞೆಯು ತನ್ನ ಗಂಡನ ತೀವ್ರ ಶಾಖವನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಛಾಯಾ ಎಂಬ ನೆರಳು ತದ್ರೂಪಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾಳೆ, ಆದರೆ ಸಂಜ್ಞೆಯು ಕುದುರೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಲು ಹಿಮಾಲಯದೆಡೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾಳೆ. ತಾಯಿಯಾಗಿ ನಟಿಸುವ ಛಾಯಾ, ಶನಿಯ ಅಪ್ರಬುದ್ಧತೆಗೆ ಶಪಿಸಿದಾಗ ಸಂಘರ್ಷ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ, ಇದು ಅವನ ದೈಹಿಕ ದೌರ್ಬಲ್ಯಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ರಹಸ್ಯ ಪರ್ಯಾಯದ ಬಹಿರಂಗಪಡಿಸುವಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.
ದ್ವಿತೀಯ ಸಂಧಿ :
ಸೂರ್ಯನ ಪತ್ನಿ ಸಂಜ್ಞೆಯು ತನ್ನ ಪ್ರಖರ ಉಷ್ಣತೆಯಿಂದ ಬಳಲಿ, ತವರಿಗೆ ಹೋದಳು. ತಂದೆ ದಕ್ಷನು ಶಾಪಿಸಿ, ಕುದುರೆಯಾಗಿ ಅಲೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಿದನು. ಛಾಯೆಯು ಸೂರ್ಯನೊಂದಿಗೆ ಸಂಸಾರ ನಡೆಸಿ, ಶನಿಗೆ ಶಾಪ ಕೊಟ್ಟಳು. ಶನಿಯು ತಂದೆ ಸೂರ್ಯನ ಬಳಿ ಹೋಗಿ ದೂರಿತ್ತ, ಸೂರ್ಯನು ಛಾಯೆಯ ರಹಸ್ಯ ತಿಳಿದು, ಸಂಜ್ಞೆಯು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಕುದುರೆಯೇ ನಿಜವಾದ ಸಂಜ್ಞೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಿತು. ಛಾಯೆಯು ಸಂಜ್ಞೆಯ ದೇಹದ ನೆರಳು ಎಂದು ಸತ್ಯ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಳು. ಶನಿಯ ತಾಯಿ ಇತ್ತ ಶಾಪವು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಬಾರದು ಎಂದು ಸೂರ್ಯನು ಶನಿಯ ಹೆಳವತನವನ್ನು ಹಾಗೆಯೇ ಉಳಿಯಲು ಸಮ್ಮತಿಸಿದನು.
ತೃತೀಯ ಸಂಧಿ:
ತುಳಸಾತ್ಮಜ ಶ್ರೀಧರಾಚಾರ್ಯರು ರಚಿಸಿದ ‘ಶ್ರೀ ಶನೈಶ್ಚರ ಚರಿತ’ ಕೃತಿಯ ಮೂರನೇ ಸಂಧಿಯಲ್ಲಿ “ನಿಧಿಯುಕ್ತ ಕೂಷ್ಮಾಂಡ” ಎಂಬ ಕಥೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಉಜ್ಜಯಿನಿಯನ್ನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದ ಪರಾಕ್ರಮಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾವತ್ಸಲ ರಾಜಾ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನು ಒಮ್ಮೆ ಮಾರು ವೇಷದಲ್ಲಿ ನಗರ ಸಂಚಾರ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದನು. ಆಗ ಛತ್ರವೊಂದರಲ್ಲಿ ತಂಗಿದ್ದ ಬಡ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವಿಷ್ಣುಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ಅವನ ಪತ್ನಿಯ ಮಾತುಕತೆಯನ್ನು ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ತಾನು ಶನಿದೇವನ ವಕ್ರದೃಷ್ಟಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿರುವುದರಿಂದ ರಾಜನು ಕೊಟ್ಟ ಯಾವ ಸಂಪತ್ತೂ ತಮಗೆ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಮುಂಬರುವ ಸಪ್ತಮಿಯಂದು ಶನಿ ಸಿಂಹ ರಾಶಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ತನ್ನ ಕಷ್ಟಗಳು ದೂರವಾಗಬಹುದು ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದ ರಾಜನು ಸಪ್ತಮಿಯಂದು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನನ್ನು ಆಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಕರೆಯುತ್ತಾನೆ. ಯಾರಿಗೂ ತಿಳಿಯದಂತೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಲು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕುಂಬಳಕಾಯಿಯೊಳಗೆ ಮುತ್ತು, ರತ್ನ ಮತ್ತು ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ತುಂಬಿಸಿ ಉಡುಗೊರೆಯಾಗಿ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಸಂತೋಷದಿಂದ ಮನೆಗೆ ಮರಳುವಾಗ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಅಂಬಿಗನು ಅದನ್ನು ತನ್ನದೆಂದು ಸುಳ್ಳು ಹೇಳಿ ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಬರಿಗೈಯಲ್ಲಿ ಮನೆಗೆ ತಲುಪುತ್ತಾನೆ. ರಾಜನು ಸಹಾಯ ಮಾಡಿದರೂ ಶನಿಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಲೇ ಈ ದುರಂತ ಸಂಭವಿಸಿದೆ ಎಂದು ನಿರಾಸೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.ಈ ಕಥೆ ಶನಿ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಹಾಗೂ ದೈವಪ್ರಭಾವದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಚತುರ್ಥ ಸಂಧಿ :
'ಚತುರ್ಥ ಸವಿಗಥಾ ಸಂಧಿಯ ಪ್ರಮುಖ ಸಾರಾಂಶ ಹೀಗಿದೆ:
ಶನಿದೇವನ ಪೀಡೆಯ ಕಾಲಾವಧಿ ಮುಗಿದೊಡನೆ (ಸಿಂಹ ರಾಶಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ), ಬಡ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವಿಷ್ಣುಸ್ವಾಮಿಗೆ ಅಂಬಿಗನಿಂದ ಕಳೆದುಹೋಗಿದ್ದ ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ತಾನಾಗಿಯೇ ಮರಳಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ [೧೫, ೨೪]. ರಾಜಾ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನ ಆಸ್ಥಾನದಿಂದ ಆ ಕುಂಬಳಕಾಯಿಯನ್ನು ಮನೆಗೆ ತಂದಾಗ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಹೆಂಡತಿ ಬೇಸರದಿಂದ ಅದನ್ನು ಕೆಳಗೆ ಬೀಳಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆಗ ಆ ಗಟ್ಟಿ ಕುಂಬಳಕಾಯಿ ಒಡೆದು, ಅದರೊಳಗಿದ್ದ ಅಪಾರವಾದ ನಿಧಿ, ದ್ರವ್ಯ ಮತ್ತು ಮುತ್ತು-ರತ್ನಗಳು ಚೆಲ್ಲಾಪಿಲ್ಲಿಯಾಗಿ ಹೊರಬೀಳುತ್ತವೆ [೩೭, ೩೮, ೩೯].
ಶನಿದೇವನ ಕೃಪೆ ಹಾಗೂ ರಾಜನ ಗುಪ್ತ ಉಪಕಾರದಿಂದ ತಮ್ಮ ಕಡುಬಡತನ ದೂರವಾದದ್ದನ್ನು ಕಂಡು ದಂಪತಿಗಳು ಅತೀವ ಸಂತೋಷಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ [೪೦, ೪೧, ೪೬]. ಬಳಿಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ರಾಜನ ಬಳಿ ತೆರಳಿ ಕೃತಜ್ಞತೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ರಾಜನ ಕೋರಿಕೆಯ ಮೇರೆಗೆ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಶನಿದೇವನನ್ನು ಕೊಂಡಾಡುವ ೧೫ ಶ್ಲೋಕಗಳ ಅದ್ಭುತವಾದ 'ಶ್ರೀ ಶನೈಶ್ಚರ ಪಂಚದಶ ಸ್ತುತಿ'ಯನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪಠಿಸುತ್ತಾನೆ [೫೨, ೫೩, ೬೯].
ಶನಿದೇವನ ಈ ಅದ್ಭುತ ಲೀಲೆಯನ್ನು ಕಂಡ ರಾಜಾ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನು, ಮನುಷ್ಯರ ಜೀವನದ ಮೇಲೆ ಶನಿ ಹಾಗೂ ನವಗ್ರಹಗಳ ಪ್ರಭಾವದ ಕುರಿತು ಆಳವಾದ ಚಿಂತನೆ ಹಾಗೂ ಬೆರಗಿಗೆ ಒಳಗಾಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುತ್ತದೆ [೭೫, ೭೬].
ಪಂಚಮ ಸಂಧಿ:
ಶ್ರೀ ಶನೈಶ್ಚರ ಚರಿತಂ ಗ್ರಂಥದ ಐದನೇ ಸಂಧಿಯಲ್ಲಿ, ಉಜ್ಜಯಿನಿಯ ರಾಜ ವಿಕ್ರಮಾರ್ಕನು ನವಗ್ರಹಗಳ ಪ್ರಭಾವದ ಕುರಿತು ತನ್ನ ಆಸ್ಥಾನದ ಪಂಡಿತರನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪಂಡಿತರು ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ, ಮಂಗಳ, ಬುಧ, ಗುರು, ಶುಕ್ರ, ರಾಹು ಮತ್ತು ಕೇತು ಗ್ರಹಗಳ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಹಾಗೂ ಪೂಜಾ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಒಂಬತ್ತನೇ ಪಂಡಿತನು ಎದ್ದು ನಿಂತು, ನವಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಶನೈಶ್ಚರನೇ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಹಾಗೂ ಬಲಶಾಲಿ ಎಂದು ಬಣ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶನಿಯ ವಕ್ರದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಸೂರ್ಯದೇವನ ರಥದ ಕುದುರೆಗಳೇ ಕುರುಡಾದವು ಮತ್ತು ಸಾರಥಿ ಅರುಣನು ಕಾಲು ಕಳೆದುಕೊಂಡನು ಎಂಬ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಆತ ನೀಡುತ್ತಾನೆ.
ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದ ರಾಜ ವಿಕ್ರಮಾರ್ಕನು ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ನಕ್ಕು, ಶನೈಶ್ಚರನನ್ನು ಕೀಳಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿ ಹೀಯಾಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶನಿದೇವನೇ ಕೋಪಗೊಂಡು ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗುತ್ತಾನೆ. ರಾಜನ ಗರ್ವವನ್ನು ಮುರಿಯಲು, "ನನ್ನ ಏಳೂವರೆ ವರ್ಷಗಳ (ಸಾಡೇಸಾತಿ) ಕಾಟವು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಕನ್ಯಾ ರಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಶುರುವಾಗಲಿದ್ದು, ನನ್ನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ನಿನಗೆ ತೋರಿಸುವೆ" ಎಂದು ಶಪಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಭಯಭೀತನಾದ ರಾಜನು ಕ್ಷಮೆ ಕೇಳಿದರೂ ಶನಿಯು ಕರುಣೆ ತೋರದೆ, ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದ್ದಕ್ಕೆ ಅನುಭವಿಸಲೇಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅದೃಶ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಬಳಿಕ ಪಂಡಿತರು ಶನಿದೇವನ ಕೋಪವನ್ನು ಶಮನ ಮಾಡಲು ಎಳ್ಳು, ಉದ್ದು ದಾನ ನೀಡಿ ಜಪ, ತಪ ಹಾಗೂ ಪೂಜೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುವಂತೆ ರಾಜನಿಗೆ ಸಲಹೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.
ಆದರೆ, ವಿಧಿಯ ಬರಹವನ್ನು (ಬ್ರಹ್ಮ ಲಿಖಿತವನ್ನು) ತಪ್ಪಿಸಲು ಯಾರಿಂದಲೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ ರಾಜನು ಯಾವುದೇ ವ್ರತ-ಪೂಜೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೆಲಕಾಲದ ನಂತರ, ಶನಿದೇವನೇ ಕುದುರೆ ವ್ಯಾಪಾರಿಯ ಮಾಯಾವೇಷವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅದ್ಭುತವಾದ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಮಾರಲು ಉಜ್ಜಯಿನಿಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ.
ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಖರೀದಿಸಲು ಬಂದ ರಾಜ ವಿಕ್ರಮಾರ್ಕನಿಗೆ, ತನ್ನ ಕುದುರೆಯ ನಿಜವಾದ ಗುಣ ತಿಳಿಯಬೇಕಾದರೆ ಸ್ವತಃ ನೀನೇ ಸವಾರಿ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ವ್ಯಾಪಾರಿ ರೂಪದ ಶನಿಯು ಸವಾಲು ಹಾಕುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ರಾಜ ವಿಕ್ರಮಾರ್ಕನ ಕಷ್ಟದ ದಿನಗಳು ಆರಂಭವಾಗುವ ಮುನ್ಸೂಚನೆಯೊಂದಿಗೆ, ಕವಿಗಳು ಈ ಐದನೇ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಷಷ್ಟಮ ಸಂಧಿ:
ಶ್ರೀ ಶನೈಶ್ಚರ ಚರಿತಂ ಗ್ರಂಥದ ಷಷ್ಠಮ ಸಂಧಿಯಲ್ಲಿ, ಶನಿದೇವನು ಕುದುರೆ ವ್ಯಾಪಾರಿಯ ವೇಷದಲ್ಲಿ ಬಂದು 'ಅಬಲಕ' ಎಂಬ ಅದ್ಭುತ ಕುದುರೆಯನ್ನು ರಾಜ ವಿಕ್ರಮಾರ್ಕನಿಗೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಆ ಕುದುರೆಯನ್ನೇರಿದ ರಾಜನನ್ನು ಅದು ಆಕಾಶಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಹಾರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಮೇರು ಪರ್ವತವನ್ನು ದಾಟಿಸಿ ಅಜ್ಞಾತ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ನದೀ ತೀರದಲ್ಲಿ ತಂದು ಹಾಕುತ್ತದೆ.
ಅಲ್ಲಿಂದ ನಡೆದುಕೊಂಡು 'ತಾಮಿಳಿಂದಾ' ಎಂಬ ನಗರವನ್ನು ತಲುಪುವ ರಾಜನು, ವ್ಯಾಪಾರಿಯೊಬ್ಬನ ಅಂಗಡಿಯ ಬಳಿ ಕುಳಿತಾಗ ಆತನ ಕಾಲ್ಗುಣದಿಂದ ಆ ವ್ಯಾಪಾರಿಗೆ ಭಾರಿ ಲಾಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಸಂತೋಷಗೊಂಡ ವ್ಯಾಪಾರಿಯು ರಾಜನನ್ನು ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದು ಸತ್ಕರಿಸಿ, ತನ್ನ ಮಗಳು ಲೋಲಿಕೆಯ ಜೊತೆ ಆತನಿಗೆ ಮದುವೆ ಮಾಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತಾನೆ.
ರಾಜನು ಚಿತ್ರಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲಿದ್ದ ಚಿತ್ರದ ಹಂಸಪಕ್ಷಿಯೊಂದು ಜೀವತಳೆದು, ಆಕೆಯು ತೆಗೆದಿಟ್ಟಿದ್ದ ಮುತ್ತಿನ ಹಾರವನ್ನು ನುಂಗಿ ಮತ್ತೆ ಚಿತ್ರವಾಗುವುದನ್ನು ನೋಡಿದರೂ, ಇದು ತನ್ನ ಕರ್ಮಗತಿ ಎಂದು ಸುಮ್ಮನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಹಾರವನ್ನು ಕಾಣದ ವ್ಯಾಪಾರಿಯ ಮಳು ರಾಜನಿಗೆ ಕಳ್ಳತನದ ಅಪವಾದ ಹೊರಿಸುತ್ತಾಳೆ.
ಆ ಊರಿನ ರಾಜ ಚಂದ್ರಸೇನನ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ವಿಕ್ರಮಾರ್ಕನು ತಾನು ಕದ್ದಿಲ್ಲವೆಂದು ಸತ್ಯ ಹೇಳಿದರೂ ಯಾರೂ ನಂಬುವುದಿಲ್ಲ; ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ರಾಜನ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಭಟರು ವಿಕ್ರಮಾರ್ಕನ ಕೈ-ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಅನ್ನ-ನೀರಿಲ್ಲದೆ ಊರ ಹೊರಗೆ ಎಸೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಕೈ-ಕಾಲುಗಳಿಲ್ಲದೆ ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿಗಳ ಕುಕ್ಕುವಿಕೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗಿ ನರಳುತ್ತಿದ್ದರೂ, ವಿಕ್ರಮಾರ್ಕನು ಇದೆಲ್ಲವೂ ತನ್ನ ಪ್ರಾರಬ್ಧ ಕರ್ಮವೆಂದು ಸಹನೆಯಿಂದ ಭೋಗಿಸುತ್ತಾ ಶನಿದೇವನನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆತನ ಅಪಾರ ನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಕಂಡು ಕರುಣೆ ತೋರಿದ ಶನಿದೇವನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಊರಿನ ಜನರು ಆತನಿಗೆ ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಅನ್ನ-ನೀರು ನೀಡಲಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ರಾಜನು ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಅಂಗವಿಕಲನಾಗಿಯೇ ಆ ಕಷ್ಟವನ್ನು ಕಳೆಯುತ್ತಾನೆ.
ಸಪ್ತಮ ಸಂಧಿ:
ಶ್ರೀ ಶನೈಶ್ಚರ ಚರಿತಂ ಗ್ರಂಥದ ಏಳನೇ ಸಂಧಿಯಲ್ಲಿ, ಕೈ-ಕಾಲು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ನರಳುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜ ವಿಕ್ರಮಾರ್ಕನ ಕಷ್ಟದ ದಿನಗಳ ಅಂತ್ಯವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಉಜ್ಜಯಿನಿಯ ರಾಜನಾದ ವಿಕ್ರಮಾರ್ಕನನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ ಗಾಣಿಗನ ಸೊಸೆಯೊಬ್ಬಳು ಆತನನ್ನು ಅಂದಣದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ಕರೆತರುತ್ತಾಳೆ.
ಗಾಣಿಗನು ಆತನಿಗೆ ಗಾಣದ ಪೀಠದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಗಾಣ ಹೊಡೆಯುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ನೀಡಲಾಗಿ, ವಿಕ್ರಮಾರ್ಕನು ಇದೆಲ್ಲವೂ ತನ್ನ ಕರ್ಮವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಏಳೂವರೆ ವರ್ಷಗಳ ಕಷ್ಟದ ಕಾಲಾವಧಿ ಮುಗಿಯುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ, ಒಂದು ದಿನ ದೀಪೋತ್ಸವದಂದು ವಿಕ್ರಮಾರ್ಕನು ತನ್ನ ಗತಕಾಲವನ್ನು ನೆನೆದು ತನ್ಮಯನಾಗಿ 'ದೀಪರಾಗ' 'ಶ್ರೀ ರಾಗ'ವನ್ನು ಸುಶ್ರಾವ್ಯವಾಗಿ ಹಾಡುತ್ತಾನೆ.
ಆ ಸುಮಧುರ ಗಾನವನ್ನು ಕೇಳಿದ ಆ ಊರಿನ ರಾಜ ಚಂದ್ರಸೇನ ಹಾಗೂ ಆತನ ಮಳು ಪದ್ಮಸೇನೆಯು ಈ ಗಂಧರ್ವ ಗಾನವನ್ನಾಲಿಸಿ ಬೆರಗಾಗುತ್ತಾರೆ. ಕಷ್ಟದ ಜೀವನ ಸಾಕೆಂದು ವಿಕ್ರಮಾರ್ಕನು ಕಣ್ಣೀರಿಡುತ್ತಿರುವಾಗ, ಆತನ ಸಹನೆಗೆ ಮೆಚ್ಚಿ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ಶನಿದೇವನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗುತ್ತಾನೆ.
ಶನಿಯು ವರವನ್ನು ಕೇಳೆಂದಾಗ, ವಿಕ್ರಮಾರ್ಕನು ತನಗಾಗಿ ಏನನ್ನೂ ಬೇಡದೆ "ಇಂತಹ ಕಠಿಣವಾದ ಕಷ್ಟವನ್ನು (ಪೀಡೆಯನ್ನು) ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೂ ಕೊಡಬೇಡ" ಎಂದು ನಿಸ್ವಾರ್ಥವಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆತನ ಕರುಣೆಗೆ ಒಲಿದ ಶನಿದೇವನು ವಿಕ್ರಮಾರ್ಕನ ಕೈ-ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಹಾಗೂ ಸುಂದರ ರೂಪವನ್ನು ಮರಳಿ ಕರುಣಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಮನುಷ್ಯರ ಅಹಂಕಾರ, ಪಾಪಕರ್ಮಗಳು ಹಾಗೂ ವಿಷಯ ವಾಸನೆಗಳನ್ನು ಬೆಂಕಿಯಲ್ಲಿ ಸುಟ್ಟಂತೆ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಿ, ಅವರನ್ನು ಮುಕ್ತಿಯೆಡೆಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲು ಮಾತ್ರವೇ ತಾನು ಪೀಡೆ (ಕಷ್ಟ) ನೀಡುವುದಾಗಿ ಶನಿದೇವನು ವಿವರಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಕವಿಗಳು ಈ ಕಥೆಯನ್ನು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಅಷ್ಟಮ ಸಂಧಿ :
ಶ್ರೀ ಶನೈಶ್ಚರ ಚರಿತಂ ಗ್ರಂಥದ ಎಂಟನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ, ಶನಿದೇವನು ದೇವತೆಗಳ ಗುರುವಾದ ಬೃಹಸ್ಪತಿಗೆ ನೀಡಿದ ಪೀಡೆಯ (ಕಷ್ಟದ) ರೋಚಕ ಕಥೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶನಿದೇವನು ಗುರುವಿಗೆ ಏಳೂವರೆ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಕಾಡುವೆನೆಂದು ಹೇಳಿದಾಗ, ಗುರುವು ನಿರಾಕರಿಸಲು ಕೊನೆಗೆ ಶನಿಯು ಕೇವಲ 'ಒಂದು ಕಾಲು ಜಾವ' ಮಾತ್ರ ಕಾಡುವುದಾಗಿ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಶನಿಯ ಪೀಡೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸನ್ಯಾಸಿಯ ವೇಷ ಧರಿಸಿ ಗಂಗಾತೀರಕ್ಕೆ ಹೊರಟ ಗುರುವಿಗೆ, ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಶನಿಯೇ ವ್ಯಾಪಾರಿಯ ವೇಷದಲ್ಲಿ ಬಂದು ಎರಡು ಕಲ್ಲಂಗಡಿ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಆತನ ಜೋಳಿಗೆಗೆ ಹಾಕುತ್ತಾನೆ. ಅದೇ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕನೋಜ ದೇಶದ ಮಂತ್ರಿಯ ಇಬ್ಬರು ಯುವ ಮಕ್ಕಳು ಬೇಟೆಗೆ ಹೋಗಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿದ್ದು, ಅವರನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದ ರಾಜಭಟರಿಗೆ ಗುರುವಿನ ಜೋಳಿಗೆಯಿಂದ ರಕ್ತ ತೊಟ್ಟಿಕ್ಕುತ್ತಿರುವುದು ಕಾಣುತ್ತದೆ.
ಭಟರು ಆ ಜೋಳಿಗೆಯನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಾಗ, ಶನಿಯ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಆ ಕಲ್ಲಂಗಡಿ ಹಣ್ಣುಗಳು ಕಣ್ಮರೆಯಾದ ಮಕ್ಕಳ ಕತ್ತರಿಸಿದ ರುಂಡಗಳಂತೆ ಕಂಡುಬಂದು, ರಾಜನು ಗುರುವಿಗೆ ಮರಣದಂಡನೆ (ಶೂಲ/ಗಲ್ಲು) ವಿಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಶನಿಯು ಕಾಡುವ ಅವಧಿಯು (ಒಂದು ಕಾಲು ಜಾವ) ಮುಗಿಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಅರಿತ ಗುರುವು, ತನಗೆ ವಿಧಿಸಿರುವ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸಲು ಕೇವಲ ಎರಡು ಗಳಿಗೆ ಕಾಯುವಂತೆ ಭಟರನ್ನು ಅಂಗಲಾಚಿ ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
ಅಷ್ಟರಲ್ಲೇ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿದ್ದ ಮಕ್ಕಳು ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಮರಳಿ ಬರಲು, ರಾಜನು ತನ್ನ ತಪ್ಪನ್ನರಿತು ಗುರುವಿನ ಕ್ಷಮೆ ಕೇಳಿ, ಆತನನ್ನು ಸತ್ಕರಿಸಿ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾನೆ ಹಾಗೂ ಜೋಳಿಗೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ತಲೆಗಳು ಮರಳಿ ಕಲ್ಲಂಗಡಿ ಹಣ್ಣುಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ ಗುರುವು, ಕೇವಲ ಒಂದು ಕಾಲು ಜಾವದಲ್ಲೇ ತನಗೆ ಮರಣದಂಡನೆಯ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸಿದ ಶನಿಯ ಅಪಾರ ಮಹಿಮೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಒಪ್ಪಿ ಕೊಂಡಾಡುತ್ತಾನೆ.
ನವಮ ಸಂಧಿ:
ಶ್ರೀ ಶನೈಶ್ಚರ ಚರಿತಂ ಗ್ರಂಥದ ಒಂಬತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಶನಿದೇವನು ರಾಜ ವಿಕ್ರಮಾರ್ಕನಿಗೆ ತನ್ನ ಅಪಾರ ಮಹಿಮೆ ಹಾಗೂ ಗ್ರಹಗತಿಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ವಕ್ರದೃಷ್ಟಿಗೆ ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳೂ ಸಹ ಹೊರತಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಶನಿಯು, ತನ್ನಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಗುಹೆಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಲು ಹೋದ ಶಿವನಿಗೆ ಕಳ್ಳಿ ಮುಳ್ಳು ಚುಚ್ಚಿದ್ದು, ನಿದ್ದೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಎದೆಗೆ ಭೃಗು ಮುನಿಯು ಒದ್ದದ್ದು ಹಾಗೂ ಕಾಮುಕನಾದ ಬ್ರಹ್ಮನು ತನ್ನೊಂದು ಶಿರವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡದ್ದು ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಲೇ ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ.
ಇಂದ್ರ, ಚಂದ್ರ, ವಸಿಷ್ಠ, ನಳ-ದಮಯಂತಿ, ಸತ್ಯ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ, ಶ್ರೀರಾಮ, ರಾವಣ, ಪಾಂಡವ-ಕೌರವರು, ಮತ್ತು ಶ್ಯಮಂತಕ ಮಣಿಯ ಕಳವು ಅಪವಾದ ಹೊತ್ತ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿಗೂ ತನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೇ ಸಂಕಟಗಳು ಒದಗಿದವು ಎಂದು ಪೌರಾಣಿಕ ನಿದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಮನುಷ್ಯರ ಪ್ರಾರಬ್ಧ ಕರ್ಮಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ತಾನು ಏಳೂವರೆ, ಪಂಚಮ ಹಾಗೂ ಅಷ್ಟಮ ಸ್ಥಾನಗಳಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಫಲ ನೀಡುವುದಾಗಿ ತಿಳಿಸುವ ಶನಿದೇವನು, ತನ್ನ ಈ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಶ್ರವಣ-ಪಠಣ ಮಾಡುವ, ಉಪವಾಸವಿದ್ದು ಪೂಜಿಸುವ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಭಾದೆ ಬರದಂತೆ ರಕ್ಷಿಸುವೆ ಎಂದು ಅಭಯ ನೀಡುತ್ತಾನೆ.
ಇದರಿಂದ ಆನಂದಬಾಷ್ಪ ಸುರಿಸಿದ ರಾಜ ವಿಕ್ರಮಾರ್ಕನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಶನಿಯ ಪಾದಗಳನ್ನು ತೊಳೆದು ನಮಸ್ಕರಿಸಲು, ಶನಿಯು ಆತನನ್ನು ಹರಸಿ ತನ್ನ ಸ್ವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಮರಳುತ್ತಾನೆ ಹಾಗೂ ಕವಿಗಳು ಈ ಪುರಾಣ ಕಥೆಯನ್ನು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ ಗ್ರಂಥದ ಒಂಬತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
ದಶಮ ಅಥವಾ ಕೊನೆಯ ಸಂಧಿ:
ಶ್ರೀ ಶನೈಶ್ಚರ ಚರಿತಂ ಗ್ರಂಥದ ದಶಮ ಸಂಧಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜ ವಿಕ್ರಮಾರ್ಕನ ಕಷ್ಟಗಳು ಸುಖಾಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶನಿದೇವನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ವಿಕ್ರಮಾರ್ಕನಿಗೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದ ಕೈ-ಕಾಲುಗಳು ಮರಳಿ ಬಂದವು. ತನ್ನ ಮೇಲಿದ್ದ ಕಳ್ಳತನದ ಅಪವಾದವನ್ನು ಕಳೆಯಲು ವಿಕ್ರಮಾರ್ಕನು ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಚಿತ್ರಶಾಲೆಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದು ಶನಿದೇವನನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದಾಗ, ಗೋಡೆಯ ಮೇಲಿದ್ದ ಚಿತ್ರದ ಹಂಸವು ಜೀವತಳೆದು ತಾನು ನುಂಗಿದ್ದ ಮುತ್ತಿನ ಹಾರವನ್ನು ಉಗುಳಿ ಮತ್ತೆ ಮೊದಲಿನಂತೆ ಕೇವಲ ಚಿತ್ರವಾಗಿ ಅಡಗುತ್ತದೆ.ವಿಕ್ರಮಾರ್ಕನು ಸತ್ಯವನ್ನರಿತು ತಮ್ಮ ತಪ್ಪಿಗೆ ಕ್ಷಮೆ ಕೇಳಿದ ರಾಜ ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಪಾರಿಗೆ, ಇದೆಲ್ಲವೂ ತನ್ನ ಕರ್ಮ ಹಾಗೂ ಶನಿಯ ಪ್ರಭಾವವೆಂದು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸಂತೋಷಗೊಂಡ
ವ್ಯಾಪಾರಿಯು ತನ್ನ ಮಗಳಾದ ಪದ್ಮಸೇನೆಯನ್ನು ವಿಕ್ರಮಾರ್ಕನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟು ವಿವಾಹ ಮಾಡಿ, ಅಪಾರ ಸಂಪತ್ತು, ಆನೆ-ಕುದುರೆ ಹಾಗೂ ಚತುರಂಗ ಬಲದೊಂದಿಗೆ ಬೀಳ್ಕೊಡುತ್ತಾನೆ.ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಉಜ್ಜಯಿನಿಗೆ ಮರಳಿದ ವಿಕ್ರಮಾರ್ಕನು ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನೇರಿ, ಶನೈಶ್ಚರ ವ್ರತವನ್ನು ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಪಾಲಿಸುತ್ತಾ ಸುಖ-ಶಾಂತಿಯಿಂದ ರಾಜ್ಯಭಾರ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
ಅಧ್ಯಾಯದ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರ ಪ್ರಾರಬ್ಧ ಕರ್ಮಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಶನಿಯು ನೀಡುವ ಫಲಗಳು, ದಶೆ-ಭುಕ್ತಿಗಳು ಮತ್ತು ಶನಿ ಬಾಧೆ ನಿವಾರಣೆಗೆ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಎಳ್ಳು, ಉದ್ದು, ಕಪ್ಪುಬಟ್ಟೆ, ಕಬ್ಬಿಣದಂತಹ ವಸ್ತುಗಳ ದಾನ-ಪೂಜೆಗಳ ಕುರಿತು ವಿವರಣೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.ಈ ದಿವ್ಯವಾದ ಶನೈಶ್ಚರ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಓದುವ, ಕೇಳುವ ಹಾಗೂ ಬರೆಯುವ ಭಕ್ತರ ಸಕಲ ವಿಘ್ನ, ಪಾಪ ಹಾಗೂ ದುಃಖಗಳು ದೂರವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಫಲಶ್ರುತಿಯೊಂದಿಗೆ ಕವಿಗಳು ಕೃತಿಯನ್ನು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿ ಪುರಾಣವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಸರ್ವೇ ಜನಾ ಸುಖಿನೋ ಭವಂತು ಸುಧೀರಾಚಾರ್ಯ ಶ್ರೀಧರಾಚಾರ್ಯ ಕಟ್ಟಿ ಯಲಗೂರು
No comments:
Post a Comment